Belgique: Euthanasie bij dementerenden: - "U vraagt,wij draaien?"
Dat artsen als zorgverstrekkers het best geplaatst zijn om wilsonbekwame dementerenden te euthanaseren is zo vanzelfsprekend dat er nauwelijks bij stilgestaan wordt. Dat is de mening van Diederik Hermans, huisarts en rusthuisarts.
"De recente hulp bij zelfdoding van een bejaarde dame door de Gentse huisarts Marc Cosyns, bevestigt de publieke opinie in deze aanname.
Hoewel ik er als collega van overtuigd ben dat hier finaliter gehandeld werd vanuit een oprechte ethische bewogenheid als honorering van een langbestaande wederzijdse vertrouwensrelatie, stoort het me toch dat de indruk gewekt wordt, dat het artsenkorps zélf vol ongeduld staat te trappelen in afwachting van een wetgevend kader, teneinde al die lijdende oudjes te kunnen verlossen uit hun miserabele bestaan.
Wetenschappelijke studies (-Rurup et al. Patient Educ Couns 2005; -J.Am Geriatr Soc 2005;53 zoals geciteerd in Artsenkrant van dinsdag 21.02.06) bevestigen dat artsen allesbehalve enthousiaste uitvoerders zijn van het testamentair vastgelegde zelfbeschikkingsrecht van hun patiënten : - het overgrote deel van het artsenkorps zal euthanasie bij dementerenden louter op basis van een vooraf bestaande wilsverklaring nooit uitvoeren.
Voorstanders van de uitbreiding van de euthanasiewet zoals VLD senator Jeannine Leduc en anderen zullen aanvoeren dat dit geen enkel probleem is. De wetsuitbreiding stelt immers duidelijk dat elke arts het volste recht heeft om dergelijk verzoek al dan niet te "honoreren".
Ook rust- en verzorgingstehuizen, die overigens het grootste "contingent" aan dementerenden onder hun hoede hebben, mogen genieten van dit respect voor hun levensbeschouwelijke overtuiging. Ook zij worden geenszins verplicht tot het voltrekken van euthanasie louter op basis van het in autonome tijden neergepende stervensverlangen van hun inmiddels niet meer wilsbekwame bejaarden.
Maar, zo preciseert het wetsontwerp, ze moeten dan wel een "zorgvuldige en adekwate" verwijzing organiseren naar een arts, die wél bereid is ongenuanceerd te voldoen aan het testamentair vastgelegde euthanasieverzoek.
Dat uit recente studies zou blijken dat er quasi geen artsen beschikbaar zullen zijn om naar te verwijzen is geen wezenlijk probleem, want, zo lijken voorstanders van de wetsuitbreiding te redeneren, al doende leert men en mits goede opleiding zal dit eventueel nijpende tekort zich vanzelf oplossen.
Toch mag er in een realistisch scenario van uitgegaan worden dat het aantal artsen dat zich aan het eind van deze doorverwijsketen bevindt erg beperkt is.
Je kan je terecht afvragen of politici zich reeds de nodige tijd gegund hebben om zich even voor te stellen hoe de voltrekking van deze wilsbeschikkingen concreet in zijn werk dient te gaan.
En, heeft de zo intens om zijn zelfbeschikkingsrecht bekommerde burger zich reeds afgevraagd wat de morele en subjectieve zwaarte is van deze als "vanzelfsprekend" door het artsenkorps te verrichten opdracht?
Beste medeburgers, ik durf er heel wat op inzetten dat de meesten onder jullie dit inderdaad nog niet doordacht hebben. Ik kan het jullie bezwaarlijk kwalijk nemen.
Ik neem aan dat jullie het me evenmin euvel zullen duiden, wanneer ik me als collega-arts met ervaring bij dementerenden tracht voor te stellen hoe het moet voelen, om in naam van het waarborgen van jullie autonomie vereerd te worden met het klaren van dergelijke klus.
Naar mijn aanvoelen zullen collegae-euthanatici zich hier geplaatst weten voor een uiterst bevreemdende opdracht.
Om te beginnen dient de uitvoerende arts ermee akkoord te gaan om dementerende bejaarden aan hun einde te brengen louter en alleen op basis van een om het even hoeveel jaren voorheen geschreven "papieren verzoek".
Door het grote tijdsverloop tussen het ogenblik van neerschrijven van dit verzoek en de uitvoering ervan is de persoonlijkheid van de bejaarde in kwestie niet meer dezelfde als toen de euthanasiewens vastgelegd werd.
Bovendien staat deze arts oog in oog met een zieke, aan wie hij niet meer kan vragen of nú nog steeds gewenst wordt wat eertijds opgeschreven werd.
Meer nog, radicale voorstanders van het absolute respect voor de autonomie van de burger gaan zelfs zover, om testamentair een verbod op bevraging vast te laten leggen : - Stel je voor dat ze op het ogenblik van de testamentair vastgelegde euthanasievoltrekking per toeval toch nog bevraagbaar zouden zijn en hun testamentaire wil tegen zouden spreken!
Je kan dus besluiten dat, zelfs indien de arts-euthanaticus toch nog een gesprek met de bejaarde zou kunnen voeren, dit hem (alweer in naam van diezelfde in het geding zijnde autonomie van de burger) simpelweg testamentair verboden wordt.
De burger krijgt hier dus het volste recht om in voor hem nog "mentaal heldere" tijden, via een testament zijn overlijden te verordenen, zonder de uitvoerder van dit over zichzelf uitgeproken vonnis toe te laten hier enige vragen bij te stellen.
Deze op volstrekt legitieme wijze, via een niet te contesteren "bonnetje" lang vooraf bestelde dood, duldt derhalve niet de minste tegenspraak.
Of de betrokken arts op dat ogenblik tegen iemand aankijkt die zich klaarblijkelijk "kiplekker" voelt doet niet ter zake.
Sprekende vanuit twintig jaar evaring, waarbij ik jaarlijks ruim dertig dementerende bejaarden mee begeleid heb tot en met hun overlijden kan ik overigens getuigen dat ondraaglijk en uitzichtloos lijden bij dementerenden quasi onbestaande is. Maar nogmaals, ik besef ten volle dat dit van generlei belang en derhalve volledig naast de kwestie is.
Onze beklagenswaardige collega echter weet zich geplaatst voor de zielsverheffende opdracht een bejaarde om te brengen, die hij van haar noch pluimen kent, wel beseffende dat het behandelende team dat diezelfde bejaarde gedurende meerdere jaren verzorgde, in deze kwestie verstek laat gaan.
Maar, ik moet toegeven dat ook dat van geen wezenlijk belang is, aangezien de passagier die aan boord stapt voor zijn laatste vlucht de juiste transitdocumenten op zak heeft. De piloot van dienst heeft overigens evenmin reden tot klagen, vermits hij zich (weliswaar als enige onder zijn collegae piloten) vrijwillig voor deze vlucht heeft aangemeld.
Probleem derhalve opgelost met een minimum aan morele schade voor het volk. Waar hoorde ik dat toch eerder?
Nee, vergeet maar, heeft er niets mee te maken. Brave new world. Always look on the bright side of life...
Moet ik aannemen dat het dat is waar je naartoe wil, waarde Heer Etienne Vermeersch? Of mag ik, wat me veel aangenamer zou zijn, hopen dat je hier onvoldoende over nagedacht hebt?
Beste collegae artsen, beste burgers, uit het voorgaande blijkt duidelijk dat hier iets "grondig" mis loopt.
Om te beginnen klopt de terminologie langs geen kanten.
De term "euthanasie" in de reeds van kracht zijnde wet op euthanasie bij wilsbekwamen, dekt immers een heel andere inhoud dan dezelfde term in het wetsontwerp voor wilsonbekwamen, zoals moge blijken uit volgend voorbeeld.
Veronderstel een verontruste vijftiger of zestiger, die vandaag een levenstestament opmaakt. In dit testament wordt bijvoorbeeld nader omschreven dat zij/hij het leven mensonwaardig vindt, wanneer de partner, naaste familieleden en vrienden niet meer herkend worden.
Op het moment waarop de wilsverklaring dan zal moeten voltrokken worden is de persoon in kwestie echter noch terminaal ziek, noch manifest lijdend en evenmin in staat om zijn toenmalig opgeschreven verzoek duurzaam te bevestigen.
Uitzichtloos lijden tgv een ongeneeslijke ziekte, niet te lenigen via palliatie én duurzame bevestiging van het stervensverlangen vormen nochtans de juridische hoekstenen van de reeds van kracht zijnde euthanasiewetgeving voor wilsbekwamen.
Het zou naar mijn aanvoelen dan ook juister zijn indien de wetgever in het nieuwe wetsvoorstel voor levensbeëindiging bij wilsonbekwamen een andere terminologie zou hanteren.
In het zoeken naar een juistere omschrijving beperk ik me tot de problematiek van dementie. In zijn om levensbeëindiging verzoekend testament wil de burger naar mijn aanvoelen eigenlijk het volgende tot uitdrukking brengen :
-" Indien ik in de omstandigheden zal vertoeven, die ik nader omschrijf in mijn levenstestament, zou ik, indien ik het zelf nog zou kunnen, een euthanaticum willen innemen of willen verzoeken om het toegediend te krijgen. Aangezien ik er dan echter zelf niet meer toe in staat zal zijn, moet ik deze taak noodzakelijkerwijze via dit testament delegeren aan een ander."
Het zou derhalve beter zijn indien het wetsontwerp de omschrijving " geassisteerde suïcide via testamentaire wilsbeschikking" zou hanteren ipv "euthanasie".
Het voordeel van deze omschrijving voor de arts-uitvoerder is, dat de ethische aard van zijn taak duidelijker uit de verf komt. Het is zo klaar als een klontje, dat de arts hier niet bijgevraagd wordt om als deskundige te beoordelen of vanuit medisch oogpunt wel alle mogelijkheden aangewend zijn om een objectiveerbaar leed te lenigen. Neen, hij krijgt simpelweg de opdracht gedelegeerd iemand volgens de regelen der kunst om te brengen, omdat die er zelf niet meer toe in staat is.
Geassisteerde suïcide dus.
De Heer Yvo Uyttendaele, psychiater en lid van de Nationale Raad van de Orde der Geneesheren stelt dat, ik citeer : -"Van artsen wordt verwacht dat ze zelfdoding voorkomen. Teveel artsen en ziekenhuizen zijn al veroordeeld omdat ze niet belet hadden dat een patiënt zich suïcideerde."
Collega Uyttendaele heeft hierin overschot van gelijk en drukt zich naar mijn aanvoelen nog zeer voorzichtig uit.
Artsen zijn in de eerste plaats hulpverleners. Ze voelen het (daarmee ben ik het volledig eens), als één van hun kerntaken aan om zoveel als mogelijk is, lijden te verzachten.
In het voorliggende wetsvoorstel tot uitbreiding van "euthanasie" wordt de arts echter op geen enkel moment in zijn hoedanigheid als hulpverlener aangesproken. Hij wordt er gereduceerd tot blinde uitvoerder, van de in zijn grenzeloze aanspraken via de wet gelegitimeerde autonome wil van zijn medeburgers.
Geachte collegae, we moeten zevenenzeventig maal zevenenzeventig keer nadenken voor we beslissen in dit scenario mee te stappen.
Voor mezelf staat het besluit overigens vast :- zoals het nu voorligt weiger ik bij voorbaat vierkant om hieraan ooit mee te doen. Dit heeft niets meer met hulpverlening te maken. Ik hoop dat het artsenkorps in deze kwestie toont dat het haar beroepseer niet zomaar te grabbel gooit.
Aan de politici zou ik de volgende raad willen geven : -indien jullie willen dat deze wetsuitbreiding als dusdanig geïmplementeerd wordt, dan doen jullie er beter aan hiervoor beëdigde ambtenaren van de burgerlijke stand aan te stellen, die procedureel handelen onder toezicht van bijvoorbeeld de vrederechter", aldus dokter Hermans. www.rknieuws.net 20060317