Belgique: Is de christen gedoemd tot berusting en passiviteit?

‘Vader, in uw handen...’

De moderne mens heeft graag greep op de dingen en wil zelf beslissen wat er gebeurt. Velen vragen zich dan ook af of en hoe dat te rijmen valt met een christelijke levensvisie waarbij we erkennen ons geborgen te weten bij God. En wat te doen in die context met Jezus’ kruiswoord: „Vader, in uw handen leg Ik mijn geest”? Leidt zo’n houding niet tot berusting en passiviteit? Vragen voor professor Paul Schotsmans.

Paul Schotsmans, priester van het aartsbisdom, doceert medische ethiek aan de K.U.Leuven, is lid van verschillende commissies voor medische ethiek en ethisch raadgever in tal van situaties. Zo komt hij vaak in contact met heel kwetsbare mensen, geconfronteerd met bijzonder moeilijke levensproblemen. Het eindigende leven, ouders die te horen krijgen dat het kind dat de moeder draagt wellicht geen volkomen kind zal zijn, een jonge vrouw die het verdict krijgt van een agressieve borsttumor. Voor ons zit dus hoegenaamd geen kamergeleerde.

„Je kunnen overgeven aan een Kracht die jezelf overstijgt en die wij God noemen, is niet vanzelfsprekend en ook moeilijk theoretisch uit te leggen. Toch kan het enorme kracht geven. Ik zou het willen illustreren met het verhaal van een arts die een homoseksuele aidspatiënt verzorgde”, steekt Schotsmans van wal.

„Zij beschreef me de strijd van die man om zijn eigen lot. Hij vroeg om levensbeëindiging. We zijn nog een paar jaar vóór de euthanasiewet. Naar haar aanvoelen was de vraag niet echt gemeend. Volgens haar kon hij niet loslaten, omdat iets hem nog blokkeerde. Ze was ervan overtuigd dat, mocht ze erin slagen dat los te weken, de man rustig en waardig zou kunnen sterven. Bleek dat de vaste vriend niet meer verschenen was. De arts slaagde erin die vriend te laten langskomen.”

„Uit deze contacten kwam een diep schuldgevoelen van de patiënt tegenover zijn moeder naar voren. De arts, een vrouw, wist dat op een subtiele manier los te weken en toen gebeurde een wonder. Plotseling kwam bij die man – mede door het feit dat hij dankzij mensen die hem zo nabij zijn, zijn lot in de handen kon leggen van een goede Schepper – een dynamiek los die hem opnieuw vrij maakte.”

Medeschepper

„Dit getuigenis is meteen een aanklacht tegen het te makkelijk ingaan op verzoeken om levensbeëindiging. Het is juist de creativiteit van een goede zorgverlener om wat er echt leeft in een mens, tot leven te laten komen. Hierdoor kun je die persoon weer aan zichzelf geven, waardoor nieuwe levenskrachten kunnen opborrelen.”

Of zich overgeven niet kan leiden tot berusting en passiviteit? „We zijn in ons geloof allicht teveel uitgegaan van het rentmeestermodel. Dit komt hierop neer: God heeft ons geschapen én wij moeten zijn plan uitvoeren. In mijn visie is dat niet de kern van ons geloof. We moeten een veel meer positieve houding ontwikkelen tegenover de scheppende mogelijkheden van de mens. Ook, en zeker in het christendom. Er moet een soort van optimisme komen over de sterke geest die ons als mensen bezielt. Dat is de basis van het optimisme van het christelijke geloof.”

Waar de professor dat haalt? „We zijn toch gemaakt naar zijn beeld en gelijkenis – lees maar eens psalm 8? Daaruit vloeit een groot optimisme voort. Als je dat kunt doorgeven, dan merk je dat dit een hele positieve creatieve kracht wordt. Die we theologisch kunnen vertalen met het geloof in de mens als medeschepper. Die drive en creativiteit hebben, wordt nog rijker als ik tegelijk ook weet: ik ben een radertje in een wonderbaar scheppingsverhaal. Het geheim begint dus op een andere plaats, bij Iemand die het goed met ons voorheeft. Dat behoedt mij voor de hoogmoed. Mijn creativiteit moet altijd ten dienste staan van mijn medemens, van de toekomst, van de kwaliteit van de schepping. Ik kan mezelf dus belijden als een geschapen medeschepper.”

Oprecht zorgen

Volgens Schotsmans kunnen christenen net daarom goede wetenschappers zijn. „Zij weten zich gedragen door het mysterie van het leven. Een gelovige zal al zijn mogelijkheden inzetten om dat mysterie te ontrafelen, maar is zich tegelijk heel goed bewust dat hij niet het beginpunt noch het eindpunt is.”

Waarom dat belangrijk is? „Omdat onze tijd doet alsof we zelf de alfa en de omega zijn. De tijdsgeest zegt: ‘Ik moet alles onder controle kunnen houden.’ Mensen krijgen het nu al opgedrongen om heel vroeg aan hun arts te moeten zeggen wat hij met hen zal moeten doen als ze terminaal ziek zijn. Men is controlefreak geworden tot op het ultieme moment. Als mensen zich niet in een breder verband kunnen plaatsen – en als gelovige zeg ik dan: tegenover de Schepper, dan loopt dat uit op een doodlopende straat. Ik heb ervaren hoe mensen die ongelooflijk gesteld waren op de eigen vrijheid in de confrontatie met lijden zichzelf alsnog in vraag stelden. Daaruit leid ik af dat we op de goede weg zijn: het leven is te fragiel om het zomaar absoluut te willen beheersen.”

„In die zin blijft de daad van het doden bij euthanasie voor een gelovige steeds een stap te ver. Dat hoort men ook in de verhalen van artsen aan wie gevraagd wordt euthanasie uit te voeren. Een christen gelooft dat door een zorgend verwijlen bij de stervende mens, het mogelijk wordt mensen waardig te helpen sterven. Hij is bereid in de huid van die stervende mens te kruipen, steeds weer uit te drukken: ‘Hier ben ik voor u, geef uw geest maar in mijn handen.’ Zo wordt het mysterie van de verrijzenis levende werkelijkheid.”

Hoe dat concreet waarmaken? „De angst voor afhankelijkheid is ontzettend groot. Als we als christelijke gemeenschap echter kunnen garanderen dat zelfs in afhankelijkheid de mens zich volledig kan toevertrouwen aan onze zorg en dat we heel oprecht voor hem zullen zorgen, dan geven we onze samenleving een teken waardoor mensen een andere dimensie van het bestaan leren ontdekken. En dat gebeurt massaal in ontelbare RVT’s en bejaardenhomes, instellingen voor gehandicaptenzorg, en dergelijke. Daar zie je dat wonder zich dagelijks afspelen. Ik ben dus niet pessimistisch, maar geloof juist dat doorheen mensenhanden ik mijn geest mag leggen in Gods handen.” www.rknieuws.net 20060414