Belgique: l’homélie de Noël du Cardinal Danneels analysée par Tertio

Onder het motto ‘Raak niet aan mijn weerlozen’ nam kardinaal Godfried Danneels het in zijn kersthomilie, tijdens de middernachtmis in de Brusselse Sint-Michiels- en Sint-Goedelekathedraal, nog maar eens ondubbelzinnig op voor de armen, de zwakken en de hulpelozen, kortom voor al wie in onze consumptie- en prestatiemaatschappij uit de boot valt. Het beeld van het weerloze kind dat in een stal werd geboren omdat er geen plaats was in de herberg, roept als geen ander op tot solidariteit met daklozen en vluchtelingen, bedelaars en straatkinderen. Wie in de kerst- en nieuwjaarsperiode die gevoelige snaar raakt, kan doorgaans op veel goodwill rekenen.

Danneels deed evenwel een stap verder en sprak ook over het toenemende geweld in gezinnen en in het verkeer. "Maar het meest van al,’’ benadrukte hij, "denk ik aan de bejaarden die lijden aan Alzheimer of andere handicaps, aan de ongeboren kinderen en aan de wilsonbekwamen, over wie anderen dreigen te beslissen of ze al dan niet mogen blijven leven.’’ De kardinaal vroeg zich af of we zullen dulden dat "degenen die zelf niet meer kunnen spreken of zich kunnen uiten, door anderen de mond en de lippen worden gesloten – volkomen wettelijk, zonder hun inspraak, eenzijdig en voorgoed’’.

Klare taal

Klare taal dus aan het adres van al wie de euthanasiewetgeving verder wil versoepelen en aanpassen voor psychiatrische patiënten, dementen en minderjarigen. Danneels’ scherpe uitval naar het ethisch relativisme dat zo’n verruiming van de euthanasiewet in de hand werkt, werd hem dan ook niet in dank afgenomen. Onder meer Patrik Vankrunkelsven noemde de uitspraken van de kardinaal onaanvaardbaar en zelfs manipulatief. De VLD-senator suggereerde dat het Danneels’ bedoeling was het wetsvoorstel van Jeannine Leduc, een partijgenote van Vankrunkelsven, te kelderen nog vooraleer het in het parlement wordt besproken. Dat wetsvoorstel bepleit een uitbreiding van de euthanasiewet, onder meer voor iemand wiens hersenfuncties zijn aangetast. Leduc wil daarmee tegemoetkomen aan het feit dat velen niet weten dat de huidige euthanasiewet niet kan worden toegepast bij verregaande dementie of bij een onomkeerbare aantasting van de hersenfuncties.

Ook senator Jacinta De Roeck (SP.A-Spirit) reageerde verontwaardigd op Danneels’ uitspraken. Zij verweet de kardinaal dat hij de wetsvoorstellen voor een versoepeling van de euthanasiewet niet of onvoldoende heeft bestudeerd. "Danneels doet aan desinformatie,’’ onderstreepte ze in De Morgen. "Hij maakt misbruik van de situatie. Rond Kerstmis zijn mensen heel gevoelig voor dat soort onderwerpen.’’ Wim Distelmans, de voorzitter van de federale commissie euthanasie, benadrukte dan weer dat de kardinaal de rollen omdraait en dat de wetsvoorstellen die aan het parlement worden voorgelegd, geen betrekking hebben op wilsonbekwamen, maar op personen die met een wilsbeschikking zelf over hun dood beslissen.

Wie ook maar enigszins met Danneels’ aanpak vertrouwd is, weet dat de kardinaal altijd de nodige afstand tegenover partijpolitieke standpunten in acht neemt. Hij huivert ervan rechtstreeks tussenbeide te komen in partijpolitieke debatten. Het is duidelijk dat hij ook in zijn kersthomilie niet uitdrukkelijk het wets- voorstel-Leduc viseerde, maar de hele maatschappelijke achtergrond die ertoe leidt dat de grenzen voor euthanasie almaar worden verlegd. Getuige daarvan het aantal pleidooien in de media in het voorbije jaar waarin wordt opgekomen voor ‘een aangepast wettelijk kader dat ruimte laat voor beslissingen op maat van elke patiënt’. De pleitbezorgers hebben het daarbij nu eens over euthanasie bij minderjarigen, dan weer over euthanasie bij dementen of over hulp bij zelfdoding wegens psychisch lijden.

Het is geen geheim dat de grenzen van de wet in de praktijk wel eens worden overschreden. Ook Danneels weet dat. Als kerkleider heeft hij niet alleen het recht zijn bekommernissen daarover te uiten, het is zijn plicht dat te doen. Als de kerk vanuit haar evangelische boodschap voor het leven niet meer mag opkomen tegen de verabsolutering van de autonomie van het individu en tegen een cultuur van de dood, wat stelt godsdienstvrijheid in onze samenleving dan nog voor? En wie moet dan in haar plaats de onvoorwaardelijke verdediging van de weerlozen ter harte nemen?

Overschot van gelijk

Danneels heeft overschot van gelijk de lat hoog te leggen en de samenleving te waarschuwen voor een gevaarlijke onderstroom van ethisch relativisme en absolute zelfbeschikking, die zich almaar sterker manifesteert bij vragen over leven en dood. Voor christenen staat hierbij meer op het spel dan alleen enkele aanpassingen van een of ander wetsvoorstel of de zoveelste maatschappelijke discussie over fatsoensnormen. In een samenleving die om economische redenen de kosten van de gezondheidszorg almaar meer wil beperken, is het evangelie voor hen de toetssteen die aan waarden als verbondenheid en solidariteit een heel concrete inhoud geeft. Alleen die inspirerende toetssteen kan voor kerkleiders en bisschoppen het uitgangspunt zijn om in het euthanasiedebat standpunten in te nemen die haaks staan op wat de publieke opinie wil en om, zeker in het geval van levensbeëindigend ingrijpen bij wilsonbekwamen, nooit compromissen te sluiten, zo schrijft hoofdredacteur Bert Claerhout in het Tertio-nummer van deze week. (tb) http://www.rknieuws.net  2006-01-04