Italië: ethisch klimaat gewijzigd

In Italië wordt abortus voor het eerst in jaren weer een strijd-thema bij de parlementsverkiezingen van volgend voorjaar. Een en ander wijst op een mentaliteitswijziging in de samenleving, zo schrijft Jan De Volder deze week in het christelijk opinieweekblad Tertio.

Dat abortus opnieuw een issue wordt, is mee te danken aan het herwonnen zelfvertrouwen van de Italiaanse katholieke kerk na het referendum van juni. Toen riepen de bisschoppen op niet te gaan stemmen in een volksraadpleging over een liberalisering van de kunstmatige vruchtbaarheidstechnieken. Met groot succes, want een overweldigende meerderheid van de Italianen bleef thuis, waardoor de voorgestelde versoepeling werd afgevoerd.

Door dat succes heeft de katholieke stem weer aan gewicht gewonnen, zowel bij rechts – dat traditioneel dichter bij de ethische standpunten van de kerk staat –, als bij links – dat gewoonlijk dichter bij de sociale kerkelijke leer staat. De verkiezingen beloven uiterst spannend te worden. Het linkse blok, geleid door oud-EU-Commissievoorzitter Romano Prodi, is vast besloten in 2006, net als tien jaar eerder, de rechtse premier Silvio Berlusconi uit het zadel te lichten.

De bisschoppen voeren campagne tegen de abortuspraktijk, onder meer via hun krant L’Avvenire. Daarbij weten ze zich gesteund door paus Benedictus XVI die even geregeld als zijn voorganger op de bescherming van het leven, van het begin tot het einde, hamert.

"We moeten alle mensen helpen zich bewuster te worden dat de misdaad van abortus een intrinsiek kwaad is,’’ zei hij begin december voor een groep Latijns-Amerikaanse kerkleiders. "Het is niet alleen een aanval op het menselijke leven in zijn prilste begin, het is ook een daad van agressie tegen de samenleving zelf.’’

Volgens de paus is abortus het bewijs dat het menselijk leven wordt gereduceerd ‘tot een object of tot een instrument’. De paus prijst ook geregeld het werk van de pro-lifebeweging. "Jullie schrijven pagina’s van hoop voor de toekomst van de mensheid,’’ zei hij onlangs in een van zijn wekelijkse audiënties, die steevast tienduizenden gelovigen trekken.

De rechtse regering scoort met ethische thema’s alvast geregeld goede punten in Vaticaanse kringen. Zo oogstte de minister van Volksgezondheid, Francesco Storace van de Alleanza Nazionale, veel lof met zijn voorstel om pro-life-activisten in te zetten in de door de staat gefinancierde abortusklinieken. Die moeten vrouwen die daar hun ongeboren vrucht willen laten doden, ontmoedigen. Volgens Carlo Casini, de voorzitter van de ‘Beweging voor het leven’, is zijn organisatie er de afgelopen dertig jaar in geslaagd 70.000 levens te redden die bestemd waren niet te worden geboren. "We moeten er zeker van zijn dat alles is gedaan om te vermijden dat vrouwen tot die beslissing overgaan. Vandaag wordt zelfs niet eens het motief geregistreerd waarom vrouwen het kind niet willen.’’

Inmiddels klagen vrouwenorganisaties aan dat onder Storace abortus op allerlei manieren wordt ontmoedigd, en dat vrouwen die een abortus wensen, soms wekenlang moeten wachten op de ingreep. Ook zouden almaar meer artsen gewetensbezwaren tegen de praktijk maken. Storace zelf zegt niet te streven naar de afschaffing van de abortuswet, maar wel meer het accent op preventie te leggen.

Dat het thema maatschappelijk bijzonder gevoelig ligt, blijkt uit het feit dat ook links zich in dit dossier niet onbetuigd laat. De centrum-linkse partij Margherita – die uit voormalige christen-democraten bestaat, maar deel uitmaakt van de linkse Olijfboomcoalitie – lanceerde in het kader van de begrotingsgesprekken een voorstel om zwangere werkloze vrouwen of huisvrouwen extra financieel te ondersteunen. Vanaf de zesde maand van de zwangerschap tot aan de bevalling zouden ze een uitkering van 250 euro ontvangen. Alleenstaande vrouwen zouden zelfs 350 euro per maand ontvangen, vanaf de derde maand van hun zwangerschap.

"Geld om abortus tegen te gaan,’’ kopte de Corriere della Sera. Volgens de indieners, Livia Turco, Giuseppe Fioroni en Rosi Bindi, is dat niet de bedoeling. Het idee van een baby-bonus is niet nieuw in Italië, dat een van de laatste geboortecijfers van Europa kent. Wel nieuw is dat het almaar explicieter aan het abortusdebat wordt gelinkt.

Binnen dat debat past ook de discussie over de RU-486-pil. Met die abortuspil wordt nu al geëxperimenteerd in de regio’s Piemonte en Toscane. Dat zou weldra ook in Rome het geval zijn. Voorstanders en tegenstanders gaan hevig met elkaar in de clinch over de vraag wie de echte ‘barbaar’ is: diegene die de pil wil invoeren of diegene die ze wil verbieden. Voorstanders wijzen erop dat de pil de vrouwen een chirurgische ingreep kan besparen. Maar kardinaal Camillo Ruini, de vicaris voor Rome en de voorzitter van de Italiaanse bisschoppenconferentie, noemde het "een nieuwe stap in de miskenning van de ware aard van abortus, een praktijk die het doden van onschuldig menselijk leven inhoudt.’’

"Nooit was de politieke wil om het thema aan te kaarten zo groot,’’ zegt Luigi Laratta, de voorzitter van de Italiaanse vereniging voor demografische opvoeding, die zich bezighoudt met familieplanning. Volgens hem is het na het referendum over voortplantingstechnieken duidelijk dat het sociale en politieke klimaat in Italië over ethische thema’s is gewijzigd.

De legge 194, zoals de Italiaanse abortuswet wordt genoemd, werd in 1978 goedgekeurd, na een harde politieke strijd die door de katholieken werd verloren. Ook een door het Vaticaan gesteund referendum dat drie jaar later de wet wilde opschorten, haalde het niet. Sindsdien haalde het thema nog maar amper de politieke agenda. Dat het nu terugkomt, wijst op de gewijzigde mentaliteit in Italië, waar conservatieve stemmen de media en het politieke debat almaar nadrukkelijker beheersen.

Het parlement stemde inmiddels in met een onderzoekscommissie die de bestaande abortuspraktijk moet onderzoeken. Wet 194 staat abortus toe in de eerste drie maanden van de zwangerschap, maar stelt ook dat "de adviescentra van de overheid de vrouw die wil aborteren, moet helpen de oorzaken te overwinnen die haar aanzetten om te aborteren’’. Volgens critici bleef dat preventieve aspect van de wet veel te lang dode letter. Volgens officiële cijfers werden in 2004 in Italië 136.715 abortussen uitgevoerd.  www.rknieuws.net  op 20051222